1.4.15

Huế: Làng nghề làm ngói Liệt giờ ra sao?

Làng ngói Nam Thanh, xã Hương Toàn, thị xã Hương Trà, TT Huế là làng nghề truyền thông đã từng làm ngói lợp cho các lăng tẩm dưới thời nhà Nguyễn, nhưng hiện nay nghề làm ngói liệt đã mai một dần.
Nghề truyền thống

Làng văn hóa Nam Thanh dưới thời triều đình nhà Nguyễn ban tặng 7 sắc phong, bao gồm 3 sắc phong dưới thời vua Duy Tân và 4 sắc phong dưới thời Khải Định do có công sản xuất nhiều gạch ngói cung cấp cho việc xây dựng kinh thành.

Thế kỷ XIX, Nguyễn Ánh thành lập vương triều Nguyễn ở Đàng trong cho tuyển những thợ làm gạch ngói tại làng Thanh Hà (Quảng Nam) để sản xuất gạch ngói, từ đó làng Nam Thanh được lập lên. Do yêu cầu của chúa Nguyễn là làm ra loại ngói sao cho phù hợp với các lăng tẩm trong cung, vì vậy các nghệ nhân ở làng đã làm ra loại ngói Liệt với dáng vẻ thanh mảnh, hình vuông.

Ông Trương Văn Vang bên đống ngói tồn kho của mình
Ngói liệt có đặc điểm cách nhiệt tốt, cho nên các ngôi nhà được lợp bằng ngói Liệt mùa hè thì mát mẻ còn mùa đông thì ấm áp, được dùng trong các ngôi nhà cổ, đền chùa, lăng tẩm hay nhà vườn Huế.

Nguyên liệu chính sản xuất ra ngói liệt là đất sét có màu tro hay vàng nâu, đất phải mịn, dẻo và dai, được lấy tại chính các mỏ trong vùng. Đất sau khi được mua về thì được nhào nặn kỹ với nước (luyện đất) trong một ngày để loại tạp chất, sau đó cho vào khuôn gỗ hình chữ nhật dày 3 đến 5cm đã được tráng qua cát trộn với dầu, dùng chân đạp cho đều rồi cắt phần thừa sao cho mỏng đều mới đem đi phơi.

Do muốn làm ra một cái ngói thì phải làm theo thủ công cho nên đòi hỏi những người làm phải có kinh nghiệm và tay nghề cao vì vậy hầu như nhân công trong lò gạch ngói ở Nam Thanh thường là người nhà.

“Vì nghề ni là nghề truyền thống, cha truyền con nối nên hầu như toàn người nhà làm, nhà tui cũng theo được bốn đời nay rồi không thể bỏ nghề cha ông được”, bà Nguyễn Thị Canh (65 tuổi) chia sẻ khi đang nhào đất.

Trung bình, mỗi người trong một ngày có thể làm mấy chục ngàn viên sau đó đem vào lò nung. Tùy theo độ lớn nhỏ của lò nung mà có thể biết nung khoảng bao nhiêu cái ngói một mẻ, trung bình một lò nung có thể chứa 70 đến 80 nghìn cái ngói. Một mẻ ngói được nung chín trong khoảng thời gian gần 1 tháng.

Nghề làm ngói liệt đang mai một dần

Trước kia, khi nghề làm ngói Liệt còn phát triển thì ở làng Nam Thanh có hơn chục lò làm ngói, tới nay còn 5 lò nhưng trong đó chỉ còn 3 lò ngói còn hoạt động cầm chừng.

Nguyên nhân dẫn đến việc nghề truyền thống của làng Nam Thanh ngày càng mai một và có nguy cơ thất truyền là do hiện nay nguồn đất sét tại địa phương đã cạn kiệt, nhiều khi muốn có đất để làm thì nhiều chủ lò phải ra tận Quảng Trị để mua đất. Không những vậy, hiện nay ngói Liệt không còn thông dụng nữa, các chủ lò thiếu vốn, mặt khác ngói liệt của làng Nam Thanh không có thương hiệu cũng dẫn đến tình trạng nghề làm ngói liệt không phát triển.

Những lò ngói đã lạnh khói
Ông Trương Văn Vang, một chủ lò còn làm ngói chia sẻ: “Tui hiện giờ sức lao động không còn, không làm nghề này thì cũng không đi làm nghề khác được, nhung làm thì không đủ ăn, các con tui cũng không theo nghề này nữa vì không có tương lai, chắc cái nghề tổ tiên này thất truyền mất”.

Được một chủ lò cho biết, một viên ngói hiện nay có giá 800 đồng nhưng do thị trường không có nhu cầu mua nên nhiều lần các chủ lò đã giảm giá nhưng số ngói tồn đọng ở kho vẫn nằm ngổn ngang hàng năm trời.

Phạm Công
Văn Hiến Phương Nam
Tạp Chí Điện Tử Văn Hiến Việt Nam