29.1.15

Kiến trúc và cách bài trí của các ngôi đền ở Bà Rịa Vũng Tàu

Các ngôi đền ở Bà Rịa - Vũng Tàu có kiến trúc rất đơn giản, thường được đổ cột bằng bê tông, tường xây gạch, nền lót gạch men, gạch tàu hoặc cán xi măng. Đền là một khối hình vuông, hai mái chồng nhau lợp ngói móc, nóc bánh ít. Với kiểu kiến trúc như vậy, đền trở nên một khối đồ sộ, nặng nề, nghèo chất nghệ thuật và dường như người xây dựng chỉ chú trọng công năng nên xem nhẹ yếu tố mỹ thuật cảnh trí.

Bài trí phối tự Đền Mẫu Phủ Giày trên đường Hạ Long - Vũng Tàu.
Đền Tiên Sư (Số 96 đường Cô Giang, phường 4, TP Vũng Tàu), chánh điện gồm có: Bàn thờ Tiên sư) ở 2 bên có 02 câu liễn bằng chữ Nho (Hán) bằng xà cừ, xung quanh bàn được trang trí bằng các kiến trúc xưa (chén đĩa, kính đập bể trang trí thành quang cảnh). Bàn Đông Hiến và Tây Hiến cũng bằng chữ Hán, 2 bên cũng có 02 câu Liễn chạm trổ bằng xi măng chân bàn thờ cũng trang trí bằng các vật dụng chén, dĩa, kính đập bể tạo thành hình dáng xung quanh chánh điện, đền có 5 cửa ra vào, cột chánh điện có các câu đối, giữa bàn thờ chính phía dưới còn có bàn kê thêm để các phẩm vật, 2 bên bàn có 2 hàng cờ ngũ sắc, ở cửa chính có 2 giá đỡ để trống đền và chiêng đền. Đặc biệt hàng năm vào lúc 24 giờ (giao thừa) trống chiêng được đánh liên hồi là nhân dân trong vùng lúc đó chính thức đón giao thừa (trước kia nhân dân đốt pháo nhưng sau này chỉ nghe được tiếng trống chiêng đối với những nhà ở gần đền, tiếp đó nhân dân đi hái lộc đến sáng và ăn chơi gần hết thánh 01 âm lịch).

Đền Phước Bửu hay đền thờ mộ Ông (ấp Xóm Rẫy, Xã phước Thuận, huyện Xuyên Mộc) là một khối hình vuông, bên trong dựng sáu trụ bê tông đúc tròn, cố định bằng đà kiềng trên đầu cột. Nền lót gạch đá men nội địa tấm lớn. Hai mái chồng nhau, lợp ngói móc, nóc bánh ít, tường vách xây gạch tô cát xi măng. Vách mặt tiền xây thụt vào trong nhằm biến không gian này thành nơi bầy bàn hương áng và danh sách liệt sĩ thờ lộ thiên. Hai bên hương án là hai cửa đi vào Chánh điện. Trong Chánh Điện việc bài trí (trong và ngoài) như sau: Gian giữa trên bàn chính thờ một chữ Thần, viết bằng Hán tự. Gian giữa bên phải lập bàn thờ Vị Quốc Vong Thân, viết chữ quốc ngữ. Gian bên trái lập bàn thờ Thần Hoàng Bổn xứ, viết chữ quốc ngữ. Trước bàn Vị quốc vong thân lập bàn thờ: Chủ Hương Công viết bằng chữ quốc ngữ. Trước bàn Thần hoàng bổn sứ lập bàn thờ: Ngũ Phương thổ công viết bằng chữ quốc ngữ. Sát tường hai bên lập các bàn thờ hướng vào gian giữa gồm: Tả ban, Hữu ban; Tiền giảng, Hậu giảng; Tiền hiền, Hậu hiền; tất cả đều được viết bằng chữ quốc ngữ.

Đền thờ Đức thánh Trần (Số 68 đường Hạ Long, Phường 1 Thành phố Vũng Tàu) tọa lạc trong khuôn viên rộng gần 3.000m2. Kiến trúc là một quần thể gồm có nhà khách, tòa đại bái, chánh điện, đền thờ Quan Lớn Tuần Tranh, nhà hậu. Chánh điện đền Thánh Đức Trần chia làm 2 gian, bài trí rất trang trọng. Gian trong (cấm điện) thờ Thánh Trần (Trần Hưng Đạo Đại Vương) và hai con gái. Gian ngoài đặt 3 bàn thờ: Chính giữa thờ tượng thần Bác Hồ, hai bên thờ tướng Phạm ngũ Lão (con rể Trần Hưng Đạo) và Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng (con trai thứ 3 của Trần Hưng Đạo). Từ chánh điện đền Thánh Trần thông sang phía bên phải là đền thờ Quan Lớn Tuần Tranh. Theo truyền thuyết Quan Lớn Tuần Tranh là con trai thứ năm của vua cha Bát Hải Động Đình. Đền Quan Lớn Tuần Tranh cũng chia làm hai gian, gian trong thờ Phật Thích ca, các Thánh mẫu: Thiên Tiên Liễu Hạnh, Thuỷ Phủ. Gian ngoài thờ bà chúa rừng, Quan Tuần Tranh và ông Hoàng.

Đền thờ An Ngãi - Huyện Long Đất (nay là Long Điền) - Bà Rịa Vũng Tàu tọa lạc trên mảnh đất rộng hơn 10.000m2. Trong đó diện tích xây dựng là 1.000m2. Kiến trúc kiểu chữ “丁” vật liệu xây dựng chủ yếu là gỗ, mái lợp ngói âm dương, nến lát gạch tàu. Trong đền, ngôi chính điện là bàn thờ thần, bên trái là thờ các vong linh liệt sĩ, bên phải là thờ đồng bào yêu nước. phía sau bàn thờ thần là thờ các đồng bào tử nạn, phía trước là bàn thờ Bác Hồ. Gian ngoài cửa đền ở chính giữa là bàn thờ Tiền Hiền và Hậu Hiền, bên trái thờ Tả Ban, bên phải thờ Hữu Ban.

Đền thờ xã Long Tân - Huyện long Đất, Bà Rịa - Vũng Tàu, tọa lạc trên mảnh đất gồm 4000m2 trong đó diện tích xây dựng khoảng 600m2. Kiến trúc mới tái tạo không có gì đặc sắc độc đáo. Cột trụ bằng bê tông, tường xây gạch, mái lớp ngói móc, nền lát gạch tàu. Trước Đền là Võ Ca nơi mọi người tổ chức các chương trình được diễn ra trong ngày hội. Tiếp đó chính diện là bàn thờ Bác Hồ, bên trái thờ Vong linh Liệt Sĩ, bên phải thờ Đồng Bào yêu nước. Phía sau bàn thờ Bác Hồ là bàn thờ Trần Hoàng Bổn Cảnh, bên trái là thờ Quan Thánh, bên phải là thờ Thần Hồ Quí Thống. Phía gian sau cung là thờ Tiền Hiền và Hậu Hiền.

Đền thờ Chúa Bà (Số 100 Hạ Long, bãi Dứa, phường 1, TP Vũng Tàu) tọa lạc dưới chân núi nhỏ, bên cạnh đền thờ Trần Hưng Đạo mặt hướng ra biển trong khuôn viên diện tích khoảng 500m2 bao gồm cổng đền, chánh điện và nhà ở của chủ đền. Kiến trúc hình chữ nhi bao gồm sân hành lễ, chánh điện (trong cung và hậu cung). Trên cùng là bàn thờ Phật Bà Quan Âm, phía sau là bàn thờ các vị là bàn thờ tứ vị chầu bà, Mẫu Đệ nhị thuỷ, Mẫu đệ nhất thượng thiên, Mẫu đệ tam thoải cung, bàn thờ Ngũ Phương Công Chúa. Tiếp đằng sau là các bàn thờ của các vị Vua cha Ngọc hoàng, Các quan thần, Bàn thờ Tứ phủ cộng đồng, bàn thờ Trần Hưng Đạo.

Đền thờ Hùng Vương Cửu mẫu (Số 25/5 đường Bạch Đằng, Phường 5, TP Vũng Tàu) có quy mô nhỏ, kiến trúc đơn giản, bao gồm: Sân, Toà đại bái, chánh điện và hậu cung. Cách bài trí sắp xếp khá tự do thể hiện sự pha trộn về tín ngưỡng. Trước cửa toà đại bái có ghi 4 chữ vàng trên nền đỏ: Thập Bát Thánh Vương, nơi thờ 18 đời Vua Hùng. Tại cung đệ nhị (gian chánh điện) có đặt bàn thờ quốc tổ Hùng Vương. Bên trái đặt 2 pho tượng Hai Bà Trưng, bên phải là bàn thờ tượng Trần Hưng Đạo. Cung đệ nhị của vua Cha Bát Hải cùng năm vị quan và 4 người con trai. Đặc biệt tại cung đệ nhị có một kiến trúc đặc trưng của đền thờ mẫu là khu non bộ giả sơn miêu tả quang cảnh động chúa với 12 cô sơn. Bước vào cung đệ tam (hậu cung) thờ tượng Mẫu cửu Thiên huyền nữ xây bằng xi măng tư thế đứng choàng áo màu đen. ở đây còn có các tượng thờ khác như Phật bà quan âm, Tòa tam thánh mẫu.

Nhìn chung, về tổng thể thì các đền ở Bà Rịa - Vũng Tàu có kiến trúc tương đối đơn giản giống nhau. Những điểm khác biệt nằm ở Chánh điện, do sự thờ tự các vị thần trong các đền khác nhau.

Đoàn Long An