28.5.14

Chùa Hồ Thiên (Quảng Ninh): Ngậm ngùi một di tích quốc gia

Đây là ngôi chùa có nhiều cái nhất: lịch sử huy hoàng nhất; con đường leo núi lên chùa gian nan vất vả nhất và không khí sống trong lành cũng vào bậc nhất…Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, chùa Hồ Thiên đã trở thành thiền viện danh tiếng của thiền phái Trúc Lâm, nhưng đến ngày nay chỉ còn là phế tích. Chùa Hồ Thiên nằm ở độ cao hơn 800m so với mực nước biển, ở vị thế rất đắc địa, linh thiêng, cảnh đẹp như chốn bồng lai. Lưng chùa tựa vào một vách núi Phật Sơn, hai bên có hai dãy núi chạy xuôi, nhô ra tạo thành thế tay ngai vững chắc, nhìn xuống dưới là những ngọn đồi cao nhấp nhô...

Tháp đá 7 tầng chùa Hồ Thiên
Tháp đá 7 tầng chùa Hồ Thiên
Cảm giác ban đầu khi tới nơi là …hơi thất vọng khi nhìn thấy trên mỏm núi tuyệt đẹp này không phải là một ngôi chùa cổ tráng lệ như trong sử sách mô tả, mà chỉ là gian nhà khách nhỏ xây bằng gạch, trát vữa, quét sơn, lợp ngói đỏ cùng những gian nhà gỗ lợp tôn. Nhưng sự thất vọng này đã nhanh chóng tan biến, thay vào đó là sự sững sờ, thán phục xen lẫn nuối tiếc, khi sư trụ trì Thích Đạt Ma Trí Thông dẫn đoàn đi tham quan một vòng quanh mỏm núi bảng lảng mây mù. Nhà sư còn giải thích: "Chữ hồ trong Hồ Thiên tự không phải là ao, mà mang nghĩa "quần tụ”. Hồ Thiên là sự quần tụ trên trời...”.

Trên diện tích đất tương đối bằng phẳng ở mỏm phía Nam của ngọn núi Phật Sơn, la liệt các di vật khảo cổ. Lẫn trong bụi cỏ, hốc cây, là những phiến đá xanh to đổ vỡ, những đống gạch ngói vỡ thời Trần được khai quật qua các đợt khảo cổ. Kiến trúc của các ngôi tháp là bí ẩn đối với các nhà nghiên cứu từ nhiều năm nay vẫn chưa khám phá ra được người xưa đã dựng những tháp, bia đá trên chùa như thế nào cùng 2 pho tượng đá đang được nhận định là của Đức vua Phật hoàng Trần Nhân Tông và thiền sư Pháp Loa.

Sử cũ ghi rằng, chùa Hồ Thiên được xây dựng vào thời Trần, là nơi đăng đàn thuyết pháp của Điều ngự giác hoàng Trần Nhân Tông. Sau khi Pháp Loa kế tục sự nghiệp của Trần Nhân Tông, vào thế kỷ XIV, đã cho xây dựng ở đây hàng chục công trình với quy mô đồ sộ như khu chùa chính, khu nhà bia, khu tăng xá, khu vườn tháp…để làm nơi truyền kinh giảng đạo. Đến thời Hậu Lê, chùa Hồ Thiên đổ nát và được triều đình trùng tu lại nguyên trạng.  Ngôi chùa ngày nay được nhà sư cùng phật tử dựng bằng gỗ lợp tôn, do lâu ngày và lại ở trên núi cao, phần gỗ đã bắt đầu mục ải. Ngôi chùa thờ Phật đơn sơ, song có lẽ là ngôi chùa duy nhất ở Quảng Ninh không đặt hòm công đức tại chùa và khách thập phương đến lễ chùa không đốt vàng mã...

Ấn tượng nhất hiện còn ở ngôi chùa cổ là tấm bia đá lớn. Sau gần 300 năm tồn tại, xung quanh diềm bia được chạm nổi tứ linh và hoa văn hoa cúc đến nay những nét chữ, chạm khắc trên bia vẫn rất rõ nét.

Sư trụ trì chùa cũng cho biết, ngôi chùa đã được Bộ Văn hoá - Thông tin công nhận là Di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia từ năm 2006. Và cho đến nay chùa vẫn chưa được trùng tu, tôn tạo. Nếu được đầu tư tu bổ xứng tầm, chắc chắn phong cảnh đẹp nơi đây sẽ còn thu hút bao bước chân của Phật tử và người dân hướng về thắp hương, chiêm bái...

Xuân Quảng
Báo Đại Đoàn Kết