20.2.12

Bắc Giang: Nghề gạch thủ công héo ruột chờ tắt lửa

Cả tuần nay, vợ chồng anh Miên, chị Tịnh ở xã Minh Đức như ngồi trên đống lửa, bởi thời hạn đến ngày xóa sổ lò gạch thủ công chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, trong khi số gạch trong lò vẫn ngổn ngang chưa thể đốt được. Hơn mười năm làm gạch, trải qua nhiều thăng trầm nhưng chưa bao giờ anh Miên cảm thấy bất lực, lo lắng như lúc này.

Khá lên từ “gạch”

Theo Quyết định 147/2009/QĐ/UBND của tỉnh Bắc Giang thì đến ngày 01-03-2012 tới đây sẽ xóa sổ hoàn toàn lò gạch thủ công. Tuy nhiên vì thời tiết năm nay quá xấu, mưa nhiều, trời ẩm ướt nên hàng chục hộ dân ở xã Minh Đức vẫn chưa thể đốt hết số gạch phơ trong lò.

Về xã Minh Đức, huyện Việt Yên đúng ngày gió mùa đông bắc, câu chuyện được người dân bàn tán nhiều nhất là cái lò gạch. Lúc chúng tôi đến vợ chồng anh Miên đang dở bữa ăn trưa. Thấy có khách chị Tịnh thả vội bát cơm, chạy ra pha nước. Chúng tôi xin lỗi anh chị vì sự xuất hiện đường đột,

Chị Tịnh phân trần: “Còn bụng dạ đâu mà ăn uống nữa chú, cả làng tôi đang chết dở vì không biết xoay xở thế nào với đống gạch ngói đang phơ trong lò đây”.

Theo anh Miên, cuộc sống của gia đình anh từ trước tới nay đều trông chờ vào từng viên gạch. Những đứa con của anh lớn lên, trưởng thành cũng đều nhờ vào cái lò gạch ấy. Thế nhưng thành quả nào cũng đổi bằng mồ hôi, nước mắt.

Vào những năm 1990, anh Miên đang chạy xe ôm ở chân cầu Long Biên, được một người bạn giới thiệu anh chị gom góp tiền, vay mượn ngân hàng, đầu tư một lò gạch ở xã Minh Đức. Mới đầu làm, không có kỹ thuật, hai vợ chồng mua sắm máy đùn, phên che, máy trộn, quần quật làm với hy vọng sẽ trả hết nợ. Thế nhưng trời muốn thử thách lòng người, vụ đầu tiên anh chị mất trắng, gạch ra lò nhưng không đủ nhiệt, gạch bở, không kết.

Năm 1998 cả xã Mỹ Đức không thể quên trận lụt kinh hoàng đã cuốn đi toàn bộ công sức người dân làm gạch. Bao nhiêu gạch ngói đang đùn, đang phơi, đến gạch ủ trong lò cũng trôi thành bùn đất. Những năm sau đó, khi đã có kinh nghiệm, viên gạch làm ra đã hồng hào, đủ tiêu chuẩn thì bà con trong làng phải đối mặt với “cơn bão” hạ giá. Một viên gạch làm ra chỉ bán được 250 đồng/viên. Thế là người làm gạch lại trắng tay.

Cuộc sống bà con chỉ gọi là “có tấm, có miếng” hơn khi thị trường trong nước và khu vực bước vào thời kỳ mở cửa. Từ năm 2006, lúc bấy giờ gạch Mỹ Đức được tiếng là bền, chắc, đẹp nên được thị trường các tỉnh miền Bắc ưa chuộng.

Để chuyên chở gạch nhiều gia đình đã đầu tư mua xe bán tải đi các tỉnh lân cận như Quảng Ninh, Hà Nam, Bắc Ninh. Cuộc sống bà con bắt đầu khấm khá lên trông thấy, khi một viên gạch được làm ra với giá 1000 đồng/viên và nhu cầu thị trường tăng liên tục.

Nhiều gia đình đã xây dựng ba, bốn lò gạch, thuê hàng chục nhân công về làm mà vẫn không hết việc. Hầu như gia đình nào cũng tập trung hết mọi thành viên, vợ chồng, con cái, anh em cùng làm gạch.

Làm gì khi lò tan, gạch vỡ ?

Ngày 16-02-2012, bên câu chuyện với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Đào, Chủ tịch UBND xã Minh Đức cho biết: Hiện tại trên địa bàn xã có 88 lò gạch thủ công, với 44 hộ sản xuất. Nhờ có nghề gạch đã giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm lao động, với thu nhập bình quân mỗi nhân công 2-3 triệu đồng/tháng. Nhiều gia đình đã mua sắm được cả ô-tô, xây dựng nhà cửa khang trang, con cái được ăn học đầy đủ.

Gia đình anh Miên lo lắng khi ngày xóa sổ lò gạch đến gần.
Tuy nhiên cũng có những năm chính quyền đã phải đền bù cho bà con trồng lúa 46 triệu đồng vì ảnh hưởng từ lò gạch. Sau lần đó, để tránh gây tổn hại vì việc đốt lò gạch, chính quyền xã đã bố trí quy hoạch lại các lò đốt, hoặc chỉ cho đốt theo mùa, tránh thời điểm bà con sản xuất nông vụ.

Thực hiện Quyết định số 147 của UBND tỉnh Bắc Giang, đến thời điểm này, hằng ngày xã thành lập các đội đến tuyên truyền vận động bà con, cam kết không sản xuất gạch ngói. Và từ ngày 01-03-2012 phải tự tháo rỡ vỏ lò gạch, chấm dứt hợp đồng thầu đất sản xuất gạch. Công an xã, ban chỉ huy quân sự xã sẽ tiến hành cưỡng chế hộ nào không tuân thủ.

Ngày “lâm chung” của các lò gạch thủ công trên địa bàn đã tới gần. Nhưng thực tế, hiện tại các lò gạch của bà con vẫn đang ngổn ngang vì gạch trong lò chưa thể đốt hết được.

Gia đình chị Chu Thị Hòa, 41 tuổi, có 3 lò gạch, với 50 nhân công, tiền đầu tư tất cả từ vỏ lò, máy móc, đất phơ tổng cộng gần 2 tỷ đồng, thế nhưng đến lúc này gia đình chị vẫn còn 60 vạn viên gạch, (tương đương 600 triệu) vẫn chưa thể đưa vào lò được.

Chị Hòa phân trần: “Mấy tháng gần đây mưa nhiều, trời ẩm ướt nên lò gạch nhà tôi không thể đốt được. Chúng tôi lo lắng không biết xoay xở thế nào, nếu cứ theo quyết định của chính quyền, tôi sợ nhà tôi mất trắng số gạch còn lại, bởi đưa gạch vào lò và đốt gạch cũng phải mất thời gian trên chục ngày”.

Chị Nguyễn Thị Hiệp, 40 tuổi một phu gạch thì lo lắng: “Tôi làm gạch hơn 10 năm nay. Cả gia đình tôi đều làm phu gạch, nay không làm gạch nữa, chúng tôi chưa biết làm nghề gì để sống. Con cái đang tuổi ăn, tuổi học”.

Được biết, để thuê đất làm gạch, nhiều chủ hộ đã làm hợp đồng thuê đất dài hạn 20 năm, tuy nhiên chưa hết thời hạn vẫn bị xóa bỏ. Trong trường hợp này xã Minh Đức đã có chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang làm trang trại chăn nuôi. Tuy nhiên theo người dân để xây dựng một trang trại họ phải đầu tư với số vốn lên tới 10 tỷ đồng, số tiền đó là quá lớn so với khả năng của họ.

Câu chuyện về xóa bỏ lò gạch thủ công ở Minh Đức đang trở nên nóng hơn bao giờ hết. Mặc dù đã được thông báo trước để chuẩn bị, nhưng điều kiện thời tiết khó khăn, nhiều người dân đang phải đối mặt với nguy cơ mất trắng vì gạch.

Sau khi xóa bỏ lò gạch người nông dân sẽ làm gì để mưu sinh, những người ngoài độ tuổi lao động sống ra sao? Đó là một câu hỏi lớn, cần phải có sự góp sức giải quyết của các cơ quan chức năng.

PHẠM KIÊN
Báo Nhân Dân