20.6.11

Lào Cai: Những mái ấm vùng biên ải

Bây giờ lên các thôn bản vùng cao, vùng sâu ở các huyện nghèo Mường Khương, Bắc Hà, Bát Xát (Lào Cai), những ngôi nhà dột nát, tạm bợ đã được thay bằng những ngôi nhà "ba cứng" khang trang, vững chắc. Ðồng bào dân tộc Mông, Dao, Giáy, Nùng... gọi đó là nhà 167, nhà của Ðảng, Chính phủ xây giúp cho bà con an cư lạc nghiệp.

Hồi sinh Tùng Chỉn

Về bản Tùng Chỉn, xã Trịnh Tường, huyện Bát Xát, tôi gặp lại Chủ tịch xã Ðặng Văn Thắng, người Dao đang cùng cán bộ khuyến nông huyện trồng giống ngô lai mới. Tùng Chỉn nằm trên thượng nguồn sông Hồng, nơi đã phải hứng chịu trận lũ quét tàn khốc đêm 9-8-2008, xóa sổ 23 nóc nhà, ruộng đồng, vườn tược và vùi sâu 19 con người vĩnh viễn trong đất.

Ði giữa nương ngô lai cao vượt đầu người, thơm hương phấn hoa, anh Thắng phấn khởi khoe: 'Hai mươi ba hộ bị lũ quét mất nhà, nay đều có nhà mới, ở nơi cao ráo, an toàn. Bà con đoàn kết, giúp đỡ nhau phát triển sản xuất, nuôi trâu, trồng rừng, trồng cao-su nên đời sống bớt khó khăn, không có hộ đói; nhiều hộ vươn lên khá giả'. Vui chuyện đổi thay ở vùng rốn lũ Tùng Chỉn năm nào, chẳng mấy đã đến bản Mới, dãy nhà ở của đồng bào người Dao được làm bằng tiền hỗ trợ của Chính phủ theo quyết định 167 xóa nhà ở tạm cho người nghèo, nằm quây quần trên dải đất cao ráo, cách bản cũ chừng gần km. Nhà nào cũng chắc chắn, khang trang, rộng từ 40 đến 50 m2, theo tiêu chuẩn 'ba cứng': nền, khung nhà + tường và mái.

Trong ngôi nhà xây bằng gạch chỉ hồng chưa trát áo tường, ông Phàn Duần Sèo, dân tộc Dao xúc động nói: 'Lũ quét sập nhà, trôi hết tài sản, mình phải ở nhà làm bằng cây rừng, lợp cỏ gianh, khổ lắm. Nhà nước và Ngân hàng Chính sách xã hội (CSXH) cho vay không lãi, cộng với bà con giúp sức, mình đã làm được nhà xây gạch, lợp ngói chắc chắn, không lo mưa bão, lũ cuốn nữa'. Trong số 23 gia đình bị thiệt hại do lũ quét, gia đình ông Sèo mất tới bốn người thân, gồm vợ, con gái, con dâu và đứa cháu ngoại... Sau trận 'đại hồng thủy', bản Tùng Chỉn xơ xác tiêu điều... Chương trình 167 của Chính phủ như làn gió mới giúp bà con nhanh chóng làm lại nhà cửa, ổn định chỗ ở để sản xuất, hồi sinh màu xanh ngô lúa, rừng trồng trên vùng đất bị lũ quét san phẳng ruộng vườn.

Ngôi nhà mới của vợ chồng anh Má A Tỉnh, dân tộc Mông, bản Bãi Nghệ.
Rời nhà ông Sèo, chúng tôi đến thăm gia đình chị Hù Thị Vải, ở bản Mạc, xã Trịnh Tường. Hoàn cảnh gia đình éo le, cực khổ. Chồng bị nghiện, sau khi tiêu tán hết nhà cửa, ruộng vườn, đã mất cách đây hai năm. Chị Vải và hai đứa con không có nhà, phải trú thân trong túp lều tạm hở hoác không che nổi mưa nắng ở ven đồi. Nhờ có chủ trương xóa nhà tạm cho người nghèo của Nhà nước, bà con trong thôn, xã bình xét cho chị Vải được hỗ trợ 12 triệu đồng, tỉnh và huyện giúp năm triệu đồng, vay ngân hàng CSXH tám triệu đồng, tổng cộng là 25 triệu đồng để làm căn nhà 'ba cứng' rộng 50m2, lợp ngói xi-măng. Bên bàn nước, nhắc lại những ngày tháng sống trong chiếc lều tạm bợ, chị Vải nói: 'Mẹ con tôi cảm ơn Ðảng, Chính phủ và bà con nhiều lắm. Có nhà ở tốt rồi, sẽ cố gắng làm ăn để thoát nghèo'. Trưởng bản Sẻ Văn Liên ngồi cạnh nói thêm, ngoài chị Vải, trong bản còn có nhiều hộ nghèo, là người dân tộc Giáy, được Nhà nước hỗ trợ xóa nhà tạm, sau hai năm đã thoát nghèo, cuộc sống được cải thiện rõ rệt.

Việc xây hơn 80 ngôi nhà 'ba cứng' nhanh gọn, đúng đối tượng, theo Chương trình 167 của Chính phủ xóa nhà tạm cho người nghèo được triển khai từng bước: các thôn họp bà con bình xét trực tiếp từng hộ; xã rà soát, kiểm tra kỹ rồi tổng hợp lên huyện. Căn cứ quyết định của huyện, xã tập trung huy động nhân lực tại chỗ theo các tổ chức đoàn thể và dòng họ để góp vật liệu, công sức xóa nhà tạm cho người nghèo. Nhờ bình xét khách quan, công bằng; giao việc cụ thể, rõ ràng nên tạo không khí phấn khởi, sáng tạo, đạt kết quả cao. Chủ tịch UBND xã Trịnh Tường Ðặng Văn Thắng cho hay: Ðồng bào bản Mạc đã sáng kiến đúc cột bê-tông có lỗ mộng thay thế cho cột gỗ, vừa chắc bền, vừa rẻ lại dễ kiếm hơn gỗ rừng. Từ sáng kiến này, chúng tôi nhân rộng ra toàn xã và đạt kết quả tốt. Ðiều có ý nghĩa nhất đối với Trịnh Tường là Chương trình xóa nhà tạm của Chính phủ đã giúp người nghèo 'an cư lạc nghiệp', vững tin vượt qua khó khăn, xây dựng cuộc sống mới.

Ðịnh cư nơi 'đỉnh đồi gió hú'

Rời rốn lũ Tùng Chỉn, chúng tôi theo quốc lộ 4D ngược núi cao lên huyện Mường Khương. Ðây là một trong ba huyện nghèo nhất của tỉnh Lào Cai, theo Chương trình 30a của Chính phủ. Ðược hưởng lợi kép từ Chương trình 30a hỗ trợ các xã nghèo phát triển kinh tế và Chương trình 167 về xóa nhà tạm của Chính phủ, xã vùng sâu Bản Sen đổi thay rõ rệt. Dễ nhận thấy nhất là toàn xã không còn nhà tạm, nhà dột nát; có đường giao thông cấp phối, điện lưới quốc gia và nước sạch về tận thôn bản.

Trong số 13 thôn, bản Bãi Nghệ nghèo nhất của xã Bản Sen, vì kẹp giữa dãy núi đá cao, gió lốc mạnh, thường xuyên đổ nhà hoặc tốc mái. Trong ngôi nhà ba gian, rộng 60m2, làm bằng gỗ sa mộc chắc chắn, nền láng cứng, mái lợp ngói xi-măng, vợ chồng anh Má A Tỉnh thắp nén hương thơm trên bàn thờ tổ tiên sau một năm vợ chồng con cái được ở trong ngôi nhà mới vững chắc, khang trang, có nền láng xi-măng thay vì nền đất ẩm thấp, lợp ngói thay cỏ lau. Cách đó mươi bước chân, túp lều xiêu vẹo, trước kia từng là nơi ở của sáu con người, vẫn được giữ lại làm 'nhà kho' chứa củi đuốc, cày, cuốc...

Những ngôi nhà xây gạch hoặc làm bằng gỗ tốt vững chắc, khang trang đã thay thế những túp lều tạm bợ, nằm lọt giữa bạt ngàn nương ngô giống mới LK66, ruộng lúa lai 938 ở bản Bãi Nghệ với 18 hộ đồng bào dân tộc Mông tràn đầy sức sống. Trưởng bản Bãi Nghệ Ma Quáng Sài hào hứng khoe: 'Hai năm trước khổ lắm, 10/18 hộ người Mông ở Dìn Chin chuyển về đây đều phải ở lều thôi vì nghèo quá, không có tiền làm được nhà cứng. Năm nào trong bản cũng bị gió lốc thổi đổ nhà, đã nghèo lại càng nghèo. Bây giờ thì ai cũng có nhà ở vững chắc rồi, không sợ 'Phà' (trời) thổi gió xoáy làm đổ nữa, bà con đoàn kết làm ăn sẽ nhanh hết nghèo thôi'.

Tôi tin, mong điều trưởng bản Sài nói sẽ sớm trở thành hiện thực, bởi người Mông nơi đây đã có mái nhà định cư lâu dài để định canh, xóa nghèo bền vững.

* Sau hai năm triển khai thực hiện Chương trình xóa nhà tạm cho người nghèo theo Quyết định 167, Lào Cai đã làm 6.272 ngôi nhà theo tiêu chuẩn 'ba cứng', rộng từ 40 m2 trở lên để xóa nhà tạm bợ, dột nát cho người nghèo. Trên địa bàn ba huyện nghèo nhất tỉnh là Bắc Hà, Mường Khương và Si Ma Cai, Chính phủ hỗ trợ 60 tỷ đồng để xóa 100% số nhà tạm, xây dựng hơn 100 công trình hạ tầng, giúp 1.500 hộ đồng bào dân tộc thiểu số thoát nghèo, ổn định cuộc sống.

Quốc Hồng
Báo Nhân Dân